جامعه و پژوهش

جامعه شناسی برای زندگی

جامعه و پژوهش

جامعه شناسی برای زندگی

جامعه و پژوهش

۶۳ مطلب با موضوع «معرفی کتاب و سیر مطالعاتی» ثبت شده است

معرفی کتاب: شازده کوچولو

علی محمدزاده | سه شنبه, ۱۳ بهمن ۱۳۹۴، ۰۳:۰۳ ق.ظ

عنوان کتاب: شازده کوچولو

نویسنده: آنتوان دوسن تکزوپری

سال نشر: 1392

انتشارات: تهران؛ نگاه/ همچنین: سایت کتاب های صوتی audiolib

شازده کوچولو یا شهریار کوچولو (به فرانسوی: Le Petit Prince) ‏داستانی نوشته‌ی آنتوان دو سن تگزوپری است. در این داستان نویسنده به بیان فلسفه‌ی خود از دوست‌داشتن و عشق و هستی می‌پردازد. این کتاب، جزو زیباترین و خواندنی‌ترین کتاب‌های ادبیات جهان محسوب می‌شود. در ادامه، متن کامل کتاب را آورده‌ایم.

  • علی محمدزاده

معرفی کتاب: مائده های زمینی

علی محمدزاده | چهارشنبه, ۳۰ دی ۱۳۹۴، ۱۱:۲۴ ب.ظ

عنوان کتاب: مائده های زمینی

نویسنده: آندره ژید

سال نشر: 1388

انتشارات: سایت کتاب های صوتی audiolib

«مائده‌های زمینی» را اولین بار در کتاب ادبیات دبیرستان خواندم. کتاب زیبا و تأثیرگذاری است. ویژگی اصلی آن امیدبخشی و انرژی بخشی برای زندگی است. 

  • علی محمدزاده

معرفی کتاب: مهدی؛ ده انقلاب در یک انقلاب

علی محمدزاده | شنبه, ۱۴ آذر ۱۳۹۴، ۱۲:۲۳ ق.ظ

عنوان کتاب: مهدی؛ ده انقلاب در یک انقلاب

نویسنده: حسن رحیم‌پور ازغدی

سال نشر: 1388

انتشارات: تهران؛ طرح فردا

 مهدی؛ ده انقلاب در یک انقلاب

کتاب «مهدی؛ ده انقلاب در یک انقلاب»، برگزیده‌ای از سخنرانی‌های حسن رحیم‌پور ازغدی است.

اولین نکته درباره‌ی این کتاب این‌که این کتاب نماینده‌ی قرائت رسمی جمهوری اسلامی از مهدویت است؛ قرائتی که با قرائت‌های دیگری چون قرائت حجتیه‌ای، قرائت اخباری و... تفاوت‌های فراوان دارد. در این قرائت، برخلاف بسیاری از قرائت‌های دیگر، انقلاب مهدی، نه رخدادی ماوراء طبیعی و خارج از قوانین زندگی انسانی؛ که انقلابی کاملاً بشری است و در سازوکارهای جهان و جامعه‌ی بشری به وقوع می‌پیوندد. این قرائت، برخلاف بسیاری قرائت‌های دیگر که نگاهی جبرگرایانه به مسئله‌ی ظهور دارند، از چشم‌اندازی اراده‌گرایانه به ظهور نزدیک می‌شود و کاملاً سیاسی و اجتماعی است. این قرائت آن است که از نگاه احساسی صرف به مهدی فراتر می‌رود و از چاشنی منطق و عقلانیت نیز بهره می‌گیرد.

نکته‌ی دیگر درباره‌ی این کتاب، قرائت عدالت‌خواهانه‌ی آن از جامعه‌ی آرمانی مدنظر اسلام است؛ به‌گونه‌ای که در آن مسئله‌ی فقر، شکاف طبقاتی و توزیع عادلانه‌‌ی ثروت در نقطه‌ی کانونی تفاسیر و تعابیر قرار دارد.


متن کامل این کتاب را می‌توانید از این‌جا دریافت کنید.


  • علی محمدزاده

معرفی کتاب: ماهی سیاه کوچولو

علی محمدزاده | پنجشنبه, ۱۴ آبان ۱۳۹۴، ۱۰:۵۹ ب.ظ

عنوان کتاب: ماهی سیاه کوچولو

نویسنده: صمد بهرنگی

سال نشر: 1347 (چاپ نخست)

انتشارات: تهران؛ نشر الکترونیکی طاقچه

ماهی سیاه کوچولو

«ماهی سیاه کوچولو» داستانی نمادین است که مضمون اصلی آن پرسش‌گری و قالب‌شکنی فکری است. ماهیِ سیاه کوچولوی این داستان، مثل دیگر ماهی‌ها مشغول زندگی خودش است که ناگاه آن‌چه در نظر دیگران بدیهی می‌نماید را به پرسش می‌کشد:

ماهی سیاه کوچولو گفت: می‌خواهم بروم ببینم آخر جویبار کجاست. می‌دانی مادر، من ماه‌هاست تو این فکرم که آخر جویبار کجاست و هنوز که هنوز است، نتوانسته‌ام چیزی سر در بیاورم. از دیشب تا حالا چشم به‌هم نگذاشته‌ام و همه‌اش فکر کرده‌ام. آخرش هم تصمیم گرفتم خودم بروم آخر جویبار را پیدا کنم. دلم می‌خواهد بدانم جاهای دیگر چه خبرهایی هست.

مادر خندید و گفت: من هم وقتی بچه بودم، خیلی از این فکرها می‌کردم. آخر جانم! جویبار که اول و آخر ندارد؛ همین است که هست! جویبار همیشه روان است و به هیچ جایی هم نمی‌رسد. این حرف‌های گُنده گُنده را بگذار کنار، پاشو برویم گردش. حالا موقع گردش است نه این حرف‌ها!

ماهی سیاه کوچولو گفت: نه مادر؛ من دیگر از این گردش‌ها خسته شده‌ام، می‌خواهم راه بیفتم و بروم ببینم جاهای دیگر چه خبرهایی هست.

مضمون اصلی این داستان کوتاه، همان‌طور که ذکر شد، قالب‌گریزی فکری است و از آن‌جا که در اغلب جوامع انسانی افراد درگیر زندگی روزمره‌ی خویش هستند و بسیاری از مسائل اساسی زندگانی خود را بدیهی می‌انگارند، صمد بهرنگی در داستان نمادین خود به یکی از مسائل اساسی جوامع بشری پرداخته است. از جمله‌ی این مسائل، پرسش پیرامون مسئله‌ی دین، مسئله‌ی سنت، مسئله‌ی آموزه‌های جهان مدرن و مانند آن است. اساساً پیام ماهی سیاه کوچولو، به پرسش کشیدن عرصه‌های گوناگون زندگی و به تعبیر دیگر فلسفه‌ورزی مدام و مستمر است.

  • علی محمدزاده

معرفی کتاب: فارسی شکر است

علی محمدزاده | پنجشنبه, ۳۰ مهر ۱۳۹۴، ۰۱:۵۸ ب.ظ

عنوان کتاب: فارسی شکر است

نویسنده: محمدعلی جمالزاده

سال نشر: 1300 (چاپ نخست)

انتشارات: تهران؛ نشر الکترونیکی طاقچه

فارسی شکر است

داستان کوتاه «فارسی شکر است»، نخستین نوشته‌ی داستانی استاد محمدعلی جمالزاده است که با زبان بی‌زبانی، به یکی از مسائل اساسی جامعه‌ی ایران می‌پردازد. در این داستان، جمالزاده همراه با سه نفر دیگر برای مدت کوتاهی زندانی شده است.

یکی از زندانیان، شیخی است که در گوشه‌ی زندان چمباتمه زده است: «در آن سه گوشی چیزی جلب نظرم را کرد که در وهله‌ی اول گمان کردم گربه‌ی براق سفیدی است که بر روی کیسه‌ی خاکه زغالی چنبره زده و خوابیده باشد؛ ولی خیر؛ معلوم شد شیخی است که به عادت مدرسه، دو زانو را در بغل گرفته و چمباتمه زده و عبا را گوش تا گوش دور خود گرفته و گربه‌ی براق سفید هم عمامه‌ی شیفته و شوفته‌ی اوست که تحت‌الحنکش باز شده و درست شکل دم گربه‌ای را پیدا کرده بود و آن صدای سیت و سوت هم صوت صلوات ایشان بود».

دومین نفر، به تعبیر جمالزاده فردی فرنگی‌مآب است: «چشمم به یک نفر از آن فرنگی‌مآب‌های کذایی افتاد که دیگر تا قیام قیامت در ایران نمونه و مجسمه‌ی لوسی و لغوی و بی‌سوادی خواهند ماند و یقیناً صد سال دیگر هم رفتار و کردارشان تماشاخانه‌های ایران را (گوش شیطان کر) از خنده روده‌بر خواهد کرد. آقای فرنگی‌مآب ما با یخه‌ای به بلندی لوله‌ی سماوری که دود خط آهن‌های نفتی قفقاز تقریبا به همان رنگ لوله سماورش هم درآورده بود، در بالای طاقچه‌ای نشسته و در تحت فشار این یخه که مثل کندی بود که به گردنش زده باشند در این تاریک و روشنی غرق خواندن کتاب رومانی بود. خواستم جلو رفته یک «بن جور موسیویی» قالب زده و به یارو برسانم که ما هم اهل بخیه‌ایم».

سومین مهمان این زندان تاریک، جوانکی روستایی و کلاه نمدی به سر به نام رمضان است که نگهبان نالان و گریان او را درون زندان پرت می‌کند.

اصل ماجرا با ورود جوانک به زندان آغاز می‌شود. جوانک بعد از آن‌که اشک‌هایش را پاک می‌کند و متوجه حضور سه میهمان دیگر می‌شود، اول به طرف شیخ سر در گریبان فروبرده می‌رود و شروع به درد دل با او می‌کند. «به شنیدن این کلمات مندیل جناب شیخ مانند لکه ابری آهسته به حرکت آمد و از لای آن یک جفت چشمی نمودار گردید که نگاه ضعیفی به کلاه‌نمدی انداخته و از منفذ صوتی که بایستی در زیر آن چشم‌ها باشد و درست دیده نمی‌شد، با قرائت و طمأنینه‌ی تمام کلمات ذیل آهسته و شمرده مسموع سمع حضار گردید: ‌مؤمن! عنان نفس عاصی قاصر را به دست قهر و غضب مده که الکاظمین الغیظ و العافین عن الناس».

جوانک که از صحبت‌های جناب شیخ فقط «کاظم»ش را ملتفت شده، هم‌چنان هاج و واج شیخ را تماشا می‌کند و شیخ که به تعبیر جمالزاده تازه فک‌ش گرم شده، این طور ادامه می‌دهد: «جزاکم الله مؤمن! منظور شما مفهوم ذهن این داعی گردید. الصبر مفتاح الفرج. ارجو که عما قریب وجه حبس به وضوح پیوندد و البته الف البته بای نحو کان چه عاجلا و چه آجلا به مسامع ما خواهد رسید. علی‌العجاله در حین انتظار احسن شقوق و انفع امور اشتغال به ذکر خالق است که علی کل حال نعم الاشتغال است».

جوانک کلاه‌نمدی که از درد دل با شیخ ناامید می‌شود، رو به سوی مردک فرنگی‌مآب می‌کند که مشغول مطالعه‌ی رمان است. «در تمام این مدت آقای فرنگی‌مآب در بالای همان طاقچه نشسته و با اخم و تخم تمام توی نخ خواندن رومان شیرین خود بود و ابداً اعتنایی به اطرافی‌های خویش نداشت و فقط گاهی لب و لوچه‌ای تکانده و تُک یکی از دو سبیلش را که چون دو عقرب جراره بر کنار لانه‌ی دهان قرار گرفته بود به زیر دندان گرفته و مشغول جویدن می‌شد و گاهی هم ساعتش را درآورده نگاهی می‌کرد و مثل این بود که می‌خواهد ببیند ساعت شیر و قهوه رسیده است یا نه».

رمضان که خود را محتاج به درددل می‌بیند، با صدایی نرم و لرزان به فرنگی‌مآب سلامی می‌کند و از دلیل به زندان افتادنشان می‌پرسد. «به شنیدن این کلمات آقای فرنگی‌مآب از طاقچه پایین پریده و کتاب را دولا کرده و در جیب گشاد پالتو چپانده و هر دو را روی سینه گذاشته و دو انگشت ابهام را در سوراخ آستین جلیقه جا داده و با هشت رأس انگشت دیگر روی پیش سینه‌ی آهاردار بنای تنبک زدن را گذاشته و با لهجه‌ای نمکین گفت: ای دوست و هموطن عزیز! چرا ما را اینجا گذاشته‌اند؟ من هم ساعت‌های طولانی هر چه کله‌ی خود را حفر می‌کنم آبسولومان چیزی نمی‌یابم نه چیز پوزیتیف نه چیز نگاتیف. آبسولومان آیا خیلی کومیک نیست که من جوان دیپلمه از بهترین فامیل را برای یک... یک کریمینل بگیرند و با من رفتار بکنند مثل با آخرین آمده؟ ولی از دسپوتیسم هزار ساله و بی قانانی و آربیترر که میوه‌جات آن است هیج تعجب‌آورنده نیست. یک مملکت که خود را افتخار می‌کند که خودش را کنستیتوسیونل اسم بدهد باید تریبونال‌های قانانی داشته باشد که هیچ کس رعیت به ظلم نشود. برادر من در بدبختی! آیا شما اینجور پیدا نمی‌کنید؟»

رمضان بی‌چاره که از کلمات فرنگی درهم و برهم فرنگی‌مآب چیزی دستگیرش نمی‌شود، به ناچار رو به جمال‌زاده می‌کند و تا می‌بیند بالأخره یک نفر پیدا شده که با زبان فارسی سلیس با او حرف می‌زند و حرف او را می‌فهمد، به قدری ذوق می‌کند که انگار دنیا را بهش داده‌اند.

شخصیت‌های این داستان، در حقیقت نماد گروه‌های مختلف نخبگان هستند که جمالزاده با زبان نمادین آن‌را بیان می‌کند. شیخ، نماد روحانیت سنّتی و نخبگان وابسته‌ی به آن‌هاست که در فضای خود می‌زیند و از فهم مردم و برقرار کردن ارتباط با آنان ناتوانند. فرنگی‌مآب، نماد نخبگان، دانشگاهیان و تحصیل‌کردگان غرب‌گرا و غرب‌زده‌اند که حرفی از خود ندارند و باز اینان هم توان سخن گفتن با مردم را ندارند. اما جمال‌زاده در این داستان، نماد روشنفکر بومی و مردم‌گرا است که اگر چه هم بر فضا و ادبیات شیخ تسلط دارد و هم در فضای فرنگی‌مآب زیست کرده است، اما این‌همه باعث جدایی او از جامعه و فرهنگ خویش نشده است و توان برقراری ارتباط با مردم را دارد.

  • علی محمدزاده

معرفی کتاب: مدیر مدرسه

علی محمدزاده | سه شنبه, ۳ شهریور ۱۳۹۴، ۰۸:۴۶ ب.ظ

عنوان کتاب: مدیر مدرسه

نویسنده: جلال آل‌احمد

سال نشر: 1379

انتشارات: تهران؛ فردوس

مدیر مدرسه

«مدیر مدرسه» داستان بلندی است از جلال آل احمد و ماجرای معلمی را روایت می‌کند که از معلمی و سروکله زدن با بچه‌های قد و نیم‌قد خسته شده است و تصمیم می‌گیرد مدیر مدرسه شود. کل داستان توصیف مسائلی است که قهرمان داستان در طول مدیریت خود بر مدرسه با آن مواجه می‌شود. «مدیر مدرسه» نیز مانند سایر آثار جلال، رنگ و بوی سیاسی ـ اجتماعی دارد و در حقیقت داستان مصائب و مشکلاتی است که یک روشنفکر در مسیر اصلاحات اجتماعی با آن دست و پنجه نرم می‌کند و البته در این داستان نهایتاً منجر به سرخوردگی و ازخودبیگانگی او می‌گردد.

  • علی محمدزاده

معرفی کتاب: سنگی بر گوری

علی محمدزاده | شنبه, ۳۱ مرداد ۱۳۹۴، ۰۵:۳۲ ب.ظ

عنوان کتاب: سنگی بر گوری

نویسنده: جلال آل‌احمد

سال نشر: 1360

انتشارات: تهران؛ رواق

سنگی بر گوری

«سنگی بر گوری» اگر چه به ظاهر روایت بچه‌دار نشدن جلال و هم‌سرش ـ سیمین دانشور ـ است، اما در حقیقت بیانی است از جدال سنت و مدرنیته در ضمیر و باطن جلال. جلال در «سنگی بر گوری» از رنجی که در تمام عمر ذهن و روان او را نیشگون می‌گیرد سخن می‌گوید و راه درمان دردش را در نوشتن آن جست‌وجو می‌کند. از نگاه جلال، «هر آدمی سنگی است بر گور پدر خویش» و برای جلال که عقیم است و فرزندی ندارد، نوشته‌هایش سنگ گور او هستند: به جای اولادنا اکبادنا، اوراقنا اکبادنا.

نثر این کتاب نیز مانند سایر کتاب‌های جلال، نثری ادبی ـ فلسفی و اجتماعی است. اگر چه آن‌چه شاخص نوشتار جلال در این کتاب است، جملات کوتاه، مقطع، عصبی و شتاب‌زده است که جلال برای بیان رنج درونی خود از آن سود جسته است. 


برای مطالعه‌ی بیشتر درباره‌ی این کتاب، اینجا را ببینید.

برای آشنایی بیشتر با زندگی و اندیشه جلال، این مطلب را بخوانید.


  • علی محمدزاده

عنوان کتاب: مناظره (متن مناظره‌های انتخاباتی یازدهمین دوره‌ی ریاست جمهوری اسلامی ایران ـ خرداد 1392)

سال نشر: 1392

انتشارات: تهران؛ سروش

مناظره

کتاب مناظره، شامل متن کامل مناظره‌های انتخابات ریاست جمهوری 1392 است. اقدام صداوسیما در انتشار این کتاب، اقدامی بسیار عاقلانه و درخور تقدیر و تشکر است؛ چرا که منبع خوبی برای تحقیقات اجتماعی بر روی انتخابات فراهم می‌کند. اما ای کاش صداوسیما انتشار متن مکتوب مباحث انتخابات را تنها به مناظره‌ها محدود نمی‌کرد و تمامی برنامه‌های تلویزیونی کاندیداها را منتشر می‌نمود. چرا که بخش زیادی از دیدگاه‌های کاندیداهای انتخابات، در قالب برنامه‌های دیگری مثل «بادوربین»، «گفت‌وگوی ویژه خبری»، «پاسخ به سؤالات کارشناسان» و... مطرح شده است.

نکته‌ی دیگر این که یکی از مشکلات محققین در استفاده از این کتاب ـ که معمولاً به روش تحلیل محتوا یا تحلیل گفتمان صورت می‌گیرد ـ نیاز به متن کتاب است. برای این منظور، محققین مجبورند برای استفاده، متن کتاب را دوباره تایپ کنند. چه خوب بود اگر فایل این کتاب نیز به صورت الکترونیک در سایت‌های فروش نسخه‌های الکترونیک کتاب عرضه می‌شد تا محققین با این مشکل نیز مواجه نباشند.

  • علی محمدزاده

معرفی کتاب

عنوان کتاب: از فرهنگ تا توسعه (توسعه‌ی سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در ایران)

نویسنده: ناصر فکوهی

سال نشر: 1379

انتشارات: تهران؛ فردوس

از فرهنگ تا توسعه

ناصر فکوهی، از جمله چهره‌های دانشمند، خوش‌فکر، دردمند و مسئله‌شناس ایرانی در دوران حاضر است. فکوهی انسانی علمی و دانشگاهی است و به جرأت می‌توان گفت آن‌چه می‌گوید تنها برآمده از دغدغه‌های فکری و دانشگاهی است و بس؛ و از آن‌دسته صاحب‌نظرانی است که وابستگی جناحی و سیاسی به شخص و گروهی ندارد. نکته‌ی قابل توجه درباره‌ی فکوهی، مسئله‌شناس بودن اوست. معدودند دانشگاهیان و تحصیل‌کرد‌گانی که از محفوظات و آموخته‌های دانشگاهی فراتر روند و به سطح دردمندی و مسئله‌شناسی برسند. مسئله‌شناسان، مردان زمانه‌ی خویش‌اند. اما با نهایت تأسف باید گفت فکوهی برای برنامه‌ریزان و مسئولان دولتی کم‌تر چهره‌ای آشناست. برای نمونه، تا آن‌جا که در ذهن من است، فکوهی در طول سی‌وچند سال بعد از انقلاب، تنها دو حضور تلویزیونی داشته که آن‌هم در همین یک ساله‌ی اخیر بوده است. این در حالی‌است که کشوری با این حجم از مسائل گوناگون و تودرتوی فرهنگی و اجتماعی، شدیداً محتاج اندیشه و نظر فکوهی و امثال او است.


خلاصه‌ی کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید



  • علی محمدزاده

عنوان کتاب: توسعه‌ی فرهنگی (مجموعه مقالات)

علی محمدزاده | جمعه, ۱۱ ارديبهشت ۱۳۹۴، ۱۲:۵۰ ق.ظ

معرفی کتاب

عنوان کتاب: توسعه‌ی فرهنگی (مجموعه مقالات/ گزیده مقالات مجله فرهنگ و زندگی 1348- 1356)

نویسنده (گان): چنگیز پهلوان، فریدون اردلان، ذبیح‌الله صفا، روی شاو، دنیس گابور، پی‌یر کاند، بهروز منتظمی، پرویز همایون‌پور

مترجم (ها): احمد صبوری، ب. ص. شهرآشوب امیرشاهی

سال نشر: 1381

انتشارات: تهران؛ سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

توسعه فرهنگی
کتاب حاضر، شامل مجموعه مقالاتی قدیمی با موضوع توسعه‌ی فرهنگی است. عنوان اولین مقاله‌ی کتاب، «درباره‌ی توسعه‌ی فرهنگی» است. این مقاله و مقاله‌ی دوم که عنوان آن «توسعه‌ی فرهنگی از دیدگاه یونسکو » است، به مباحثی پیرامون توسعه‌ی فرهنگی مبتنی بر دیدگاه یونسکو می‌پردازند. عنوان مقاله سوم، «نگاهداشت سنت‌های ملی در گیرودار تحولات اقتصادی و اجتماعی» است که به‌رغم عنوان جالبش، محتوای دندان‌گیری ندارد. چهارمین مقاله‌ی کتاب، نوشته‌ی روی شاو و عنوان آن «کارگزار فرهنگی در جامعه معاصر» است. این فصل، فصل قابل استفاده‌ای است. در بخشی از این فصل، ذیل بحث ضرورت دموکراسی مبتنی بر آموزش و دموکراسی مبتنی بر فرهنگ، به مسئله‌ی «نشخوار فرهنگی» اشاره می‌کند که به مفهوم مصرف زیاد کالای فرهنگی اما بدون فهم و تشخیص است. مقاله‌ی بعد، مصاحبه‌ی خواندنی‌ای است با دنیس‌گابور تحت عنوان «آیا انسان آینده‌ای دارد؟» که در آن به مسائل زیست‌محیطی ناشی از توسعه‌ی تکنولوژی می‌پردازد. مقاله‌ی بعد تحت عنوان «اختیار و اجبار در جامعه‌ی تولیدگرا» نوشته‌ی پی‌یر کاند نیز چنین محتوایی دارد. این مقاله هم خواندنی است. دو مقاله پایانی کتاب هم «انتقال تکنولوژی به جهان سوم» و «تکنولوژی در خدمت آموزش و پرورش جهان سوم» هستند.

  • علی محمدزاده